De Ivoren Toren – een introductie

Wie over de samenleving wil nadenken, kan er niet buiten blijven staan. Nochtans was de afzondering van de wereld gedurende grote delen van de Westerse geschiedenis een deugd veeleer dan een zonde. De kunstgeschiedenis bulkt van de symbolen die de afzondering van de wereld verheerlijken. Zo ook de ivoren toren, vaak afgebeeld als onderdeel van de Mariaverering die vanaf de late middeleeuwen aan grote populariteit won in onze gebieden.

Annunciatie met eenhoorn, c. 1500 (Nederlanden).
Annunciatie met ivoren toren, c. 1500 (Nederlanden).

De beeldspraak van de ivoren toren gaat terug op het Oudtestamentische Hooglied, waarin Salomo de hals van zijn bruid bezingt als een toren van ivoor. Geïnterpreteerd als een metafoor voor de liefde tussen de gelovige en het goddelijke, ontpopte de sensuele aanbidding uit het Hooglied zich tijdens de middeleeuwen tot een beschrijving van de maagd Maria. De ivoren toren van Salomos bruid werd zo een symbool voor de manier waarop Jezus bij haar geconcipieerd werd: edel en onaangetast; zuiver en onbevlekt.  Samen met een lange reeks andere iconografische symbolen zoals die van de besloten tuin of hortus conclusus, werd het een teken van zuiverheid en ongereptheid ten overstaan van de zondige, wereldse realiteit…

Het is pas in de negentiende eeuw dat de toren van ivoor – ten slotte opgetrokken uit een weliswaar esthetisch, maar erg onpraktisch bouwmateriaal – om die afzondering van het wereldse een pejoratieve bijklank zou krijgen. In de moderne, burgerlijke wereld werd het immers nobeler om in de wereld te staan in plaats van erbuiten. Liever beton dan ivoor dus; nut boven edele zuiverheid. Kunstenaars, academici en intellectuelen die van de werkelijkheid en de maatschappelijke relevantie te ver verwijderd bleven, verdienden niet langer verheerlijking maar misprijzen. In de twintigste-eeuwse sociaaldemocratie werden beleid en maatschappij dan ook in belangrijke mate vorm gegeven door wat als wetenschappelijke consensus gezien werd. Wereldse wetenschappers als neutrale richting gevers van de maatschappij, voorbij het dagdagelijkse politiek gekrakeel.

Vandaag is er echter heel wat minder zekerheid over de waardenvrijheid van de academische wereld. Wetenschap – of ze nu humaan, sociaal of exact is – is steeds ook politiek, en nooit neutraal. Ze is altijd mee bepaald door de maatschappij, en geeft deze mee vorm. Haar plaats is dan ook niet in een imaginaire besloten tuin buiten de dagelijkse realiteit, maar evenmin dient ze zich te laten leiden door de politieke waan van alledag. Met deze blog willen we onze eigen ivoren toren dan ook een stapje dichter bij de wereld plaatsen, waar ze thuis hoort.

Daarbij hopen we enerzijds het sloganeske karakter van debatten aan 140 tekens per bericht te overstijgen. Anderzijds biedt een blog de vrijheid om de focus van traditionele media op de korte termijn te omzeilen. De Ivoren Toren wil dan ook een plaats zijn waar academisch gevormde bijdragen tot het maatschappelijk debat een vaste stek krijgen en kunnen profiteren van tegenspraak en wederwoord.

Onder die Ivoren Toren vertoeft een kleine groep economen, politicologen, filosofen, historici en sociologen met een wens om vanuit de eigen achtergrond aan het maatschappelijk debat bij te dragen. Laten we hopen dat we daarbij niet onbevlekt blijven door de zonde van het wereldse.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *