“Beperk de werkloosheidsuitkering aan immigranten”

Nu de Zweedse coalitie onder leiding van Charles Michel haar beleidsbrieven heeft voorgelegd, lijkt de sociale zekerheid zwaar te moeten delen in de bezuinigingen. Maar staat in deze economische barre tijden ook ons solidariteitsgevoel onder druk? Wie gunnen we eigenlijk een genereuze uitkering? Diegenen die dat het hardst nodig hebben? Diegenen die buiten hun eigen schuld in de problemen zijn gekomen? Of zij die het meest op ons lijken? Via een grootschalig experiment onder 23.000 leden van het Opiniepanel van EenVandaag – een Nederlands actualiteitenprogramma dat geen tegenhanger heeft in Vlaanderen – heb ik, samen met Tom van der Meer, onderzocht welke criteria voor Nederlanders het belangrijkst zijn.

De meest opvallende bevinding? We gunnen de werkloze van buitenlandse origine minder dan eenzelfde autochtone werkloze.

Experiment

Wie we wat gunnen is eigenlijk moeilijk te onderzoeken. Als je direct aan de mensen vraagt in welke mate zij voor herverdeling zijn, merk je dat zij erg positief staan tegenover een herverdelende overheid. Daarnaast gaan vele mensen bij een directe vraagstelling moeilijk het onderscheid maken, of durven maken, tussen verschillende categorieën. Maar vooral bij vragen naar steun voor migranten is het niet evident om de buitenlandse afkomst van immigranten te onderscheiden van andere eigenschappen die ze bezitten en ervoor zorgen dat ze, althans volgens de publieke opinie, minder uitkering zouden moeten krijgen. Ons gaat het nu juist om onbewuste criteria en voorkeuren. Daarom hebben we een grootschalig, geanonimiseerd survey-experiment opgezet waarin we al die eigenschappen tegen elkaar aftoetsen.

Iedere respondent kreeg één tekst te lezen van een in Nederland man die recent zijn baan is verloren. De respondenten werd gevraagd of zij deze man meer dan 70% van zijn laatste inkomen gunnen, exact 70% (zoals vastgelegd in de uitkeringswet), minder dan 70%, of helemaal niets. Maar aan deze werkloze werden per respondent geheel willekeurig kenmerken opgehangen. De één las bijvoorbeeld een tekst over Daan uit Nederland, met 2 kinderen, die nooit eerder werkloos was maar wel door eigen schuld is ontslagen. Een ander las een tekst over Riza uit Kosovo die sinds 12 jaar in Nederland woont, getrouwd is en 4 kinderen heeft, die nooit eerder werkloos was en door een reorganisatie zijn baan verloor. En een derde kon een tekst krijgen over Riza uit Kosovo die sinds 12 jaar in Nederland woont zonder kinderen, die eerder werkloos was en door eigen schuld was ontslagen. In totaal kenden we 9 attributen toe aan de werkloze man (waaronder ook laatstgenoten loon, leeftijd, etc), in 3.672 unieke combinaties van kenmerken.

Afkomst als gun-factor 

Figuur 1 toont welke groepen werklozen (in Nederland geboren en wonende) Nederlanders het sterkst een werkloosheidsuitkering gunnen.

condities

De meest opvallende bevinding? Autochtone werklozen wordt in drie kwart (75%) van de gevallen een uitkering gegund van minstens 70% van het laatst verdiend loon. Werklozen van Surinaamse afkomst (een voormalige Nederlandse kolonie) wordt echter door 65% eenzelfde uitkering gegund. Voor werklozen van Marokkaanse origine ligt dat getal nog lager: 60%. Kosovaren en Afghanen vallen daar tussenin.

Zelfs wanneer de werkloze immigrant een actieve bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse economie (door bijvoorbeeld continu te hebben gewerkt) helpt dat niet om de gun-kloof met de werklozen van Nederlandse origine te dichten. Nog steeds wordt hen systematisch minder uitkering gegund in vergelijking met de autochtone Nederlander. Naast etniciteit vinden Nederlanders slechts twee criteria nog belangrijker dan herkomst: actieve inzet in het zoeken naar een nieuwe baan en verwijtbare werkloosheid.

(1) Actieve inzet, (2) eigen schuld, (3) afkomst

Werklozen die actief naar werk zoeken wordt door drie vierde (76%) de uitkering gegund. Als mensen niet actief naar werk zoeken, halveert dit bijna (41%). Interessant in de huidige Vlaamse debatten en beleidsvoorstellen rond vrijwilligerswerk voor langdurig werklozen, toont dit experiment aan dat Nederlanders de werkloze die actief op zoek is naar een job en daarnaast ook vrijwilligerswerk doet niet meer gunt dan een actieve jobzoeker die geen vrijwilligerswerk doet. Als het verlies van de baan niet aan de werknemer zelf ligt gunt eenzelfde aantal (75%) de uitkering, terwijl deze steun daalt tot 54% wanneer de werknemer door eigen toedoen is weggestuurd.

Belangrijk is dat van de drie belangrijkste criteria – actieve inzet, eigen schuld, en afkomst – alleen afkomst geen onderdeel is van de Nederlandse werkloosheidswet; om recht te hebben op een werkloosheidsuitkering van 70% moet je niet ontslagen zijn op basis van je eigen fout, en moet je ook actief op zoek gaan naar een nieuwe baan.

Welvaartsstaatchauvinisme

We hebben dus gevonden dat er een uitgesproken vorm van welvaartsstaatchauvinisme – de steun voor herverdeling, maar dan wel vooral met autochtonen – aanwezig is in Nederland. Er zijn weinig reden om aan te nemen dat deze bevindingen verschillend zullen zijn in Vlaanderen. Maar om nog een beter zicht te krijgen hoe wijdverspreid dit chauvinisme is, hebben we het geanalyseerd naargelang politieke voorkeur. Zo blijkt dat dit welvaartschauvinisme het sterkst aanwezig is bij de kiezers van de SP (de Nederlandse PVDA) en de PVV (het Nederlandse Vlaams Belang) (zie figuur 2).

partijen

SP-kiezers zijn het meest voorstander van een uitgebreide werkloosheidssteun, D66’ers (links-liberalen, waar er in Vlaanderen geen equivalent voor is) en VVD’ers (vergelijkbaar met Open VLD) het minst. Opvallend genoeg zijn PVV-kiezers op dit thema het meest verdeeld, althans, waar het werklozen van Nederlandse oorsprong betreft.

De gun-kloof: D66 tegenover PVV
De gun-kloof tussen autochtone werklozen en werkloze migranten zien we bij kiezers van alle grote partijen. Alle groepen kiezers maken onderscheid tussen geboren Nederlanders en immigranten, maar de mate waarin verschilt. De kloof tussen geboren Nederlanders en migranten is het grootst onder PVV-kiezers (30% verschil in het gunnen van uitkering), VVD-kiezers (16% verschil), en SP-kiezers (13% verschil). Het onderscheid tussen geboren Nederlanders en immigranten is het kleinst onder D66-kiezers (3% verschil) en PvdA-kiezers (vergelijkbaar met de Vlaamse SP.a) (7% verschil). Overigens zouden de SP- en PvdA-kiezers – ondanks de grotere kloof met autochtone werklozen – de migrant nog altijd eerder een hoge uitkering gunnen dan de D66-kiezers doen.

Het thema lijkt op rechts wat meer uitgekristalliseerd dan op links. Op rechts maken kiezers een scherpere keuze: D66’ers maken nauwelijks onderscheid tussen autochtonen en migranten, VVD’ers doen dat bovengemiddeld. Op links verschillen PvdA- en SP-kiezers aanzienlijk minder van elkaar. De herschikking van linkse partijen op culturele thema’s sinds 2002 lijkt dan ook nog niet voltooid.

En dus?
Betekent dit dat Nederlanders migranten discrimineren? Moeten we het recht op werkloosheidsuitkering beperken voor mensen van buitenlandse afkomst, net zoals hun politieke rechten beperkt zijn?

Zulke conclusies zijn absoluut niet te trekken, althans niet op basis van dit onderzoek. Het experiment legt een spanningsveld bloot dat in de literatuur bekend staat als het Progressieve Dilemma, met name de moeilijkheid om tegelijkertijd een breed draagvlak voor herverdeling te vinden, alsook de rangen te sluiten wat betreft inclusief beleid voor de integratie van immigranten. Maar dat mensen onbewust een neiging hebben om migranten slechter te behandelen, wil niet zeggen dat ze hier ook achter zullen staan als ze zich ervan bewust zijn. De spanningen moeten openlijk besproken worden; onderhuids leven ze toch al.

Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door EenVandaag, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, en het Vlaamse Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek. Luister ook naar het radio-interview met Tom van der Meer op 20 november 2014. Omwille van betrouwbaarheid hebben we uitsluitend gekeken naar de aanhang van de grootste partijen. De data zijn niet gewogen naar sociaal-economische of politieke achtergrond.

One thought on ““Beperk de werkloosheidsuitkering aan immigranten””

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *